Hoe werkt het?
Een cryptische clue lijkt een gewone zin, maar is eigenlijk een raadsel met twee kanten. Als je eenmaal de bouwstenen herkent, wordt elke clue een stuk minder mysterieus.
1. De anatomie van een cryptogram
Elke clue bestaat uit een definitie en een woordspeling. Beide leiden naar hetzelfde antwoord. De woordspeling bestaat meestal uit fodder (het bouwmateriaal) en een indicator (de bewerking).
Vogel verstopt in bruiloft (3)
UIL: "Verstopt in" vertelt dat het antwoord in "bruiloft" zit: br-UIL-oft. En een uil is een vogel.
- Definitie
- Een gewone omschrijving van het antwoord, zoals in een normale kruiswoordpuzzel. Staat bijna altijd helemaal aan het begin of aan het eind van de clue.
- Fodder
- Het bouwmateriaal: de woorden of letters waarmee je het antwoord maakt. Soms letterlijk (de letters staan er al), soms via een omweg ("duizend" wordt M).
- Indicator
- Het signaalwoord dat zegt wat je met de fodder moet doen: husselen ("verward"), omdraaien ("terug"), verstoppen ("in"), weglaten ("zonder") enzovoort.
Handige vuistregels
- Het getal tussen haakjes is het aantal letters. (4,3) betekent twee woorden van 4 en 3 letters, (2-3) een woord met een koppelteken.
- Lees de clue niet zoals hij er staat. De zin klinkt bewust als een gewone uitspraak (de oppervlaktelezing), maar dat is afleiding.
- Koppelwoorden als "geeft", "is", "voor", "levert" en een dubbelepunt verbinden de definitie met de woordspeling. Ze horen meestal bij geen van beide.
- Zoek eerst de definitie aan het begin of eind. Wat overblijft, is de woordspeling.
- Weet je het antwoord, check dan of het via beide kanten klopt: de definitie én de woordspeling.
2. Soorten aanwijzingen
De indicator vertelt welk soort woordspeling je voor je hebt. Dit zijn de meest voorkomende.
Anagram
Hussel de letters van de fodder door elkaar.
Een indicator zoals "verward", "anders" of "gek" staat naast de fodder. Tel de letters van de fodder: dat aantal moet precies gelijk zijn aan het letteraantal van het antwoord.
Stijl: regen anders (5)
Toon oplossingVerberg oplossing
GENRE: De letters van REGEN, "anders" gezet, geven GENRE. Een genre is een stijl.
Stijf: arts in de war (4)
Toon oplossingVerberg oplossing
STAR: ARTS door elkaar gehusseld wordt STAR, en star betekent stijf.
Verborgen woord
Het antwoord zit letterlijk verstopt in de tekst van de clue.
Indicatoren als "in", "verstopt in", "zit in" of "deel van" verraden dat je moet zoeken. Het antwoord kan over meerdere woorden heen lopen; spaties tellen niet mee.
Vogel verstopt in bruiloft (3)
Toon oplossingVerberg oplossing
UIL: "Verstopt in" vertelt dat het antwoord in "bruiloft" zit: br-UIL-oft. En een uil is een vogel.
Lichaamsdeel zit in warmte (3)
Toon oplossingVerberg oplossing
ARM: In w-ARM-te zit ARM, een lichaamsdeel.
Insluiting
Het ene stuk gaat om het andere heen.
Je maakt eerst twee stukjes en zet het ene in het andere. Indicatoren: "om", "rond", "omvat", "slikt in", "tussen". Let op de richting: "A om B" betekent dat B in A komt.
Vertrek: wagen rond mij (5)
Toon oplossingVerberg oplossing
KAMER: Wagen = KAR, mij = ME. KAR rond ME geeft KA-ME-R. Een kamer is een vertrek.
Woordspeling & dubbele betekenis
Eén woord, twee betekenissen, of een omschrijving met een knipoog.
Bij een dubbele definitie staan er twee omschrijvingen naast elkaar die allebei hetzelfde antwoord hebben. Bij een cryptische omschrijving is de hele clue één grappige of misleidende definitie; er is dan geen fodder of indicator.
Zitmeubel en geldinstelling (4)
Toon oplossingVerberg oplossing
BANK: Een bank is zowel iets om op te zitten als een plek voor je geld.
Hij loopt maar heeft geen benen (4)
Toon oplossingVerberg oplossing
NEUS: Een neus kan "lopen" (bij verkoudheid), maar zonder benen. De hele clue is de definitie.
Romeinse cijfers & afkortingen
Een woord in de clue staat voor één of een paar letters.
Getallen worden vaak Romeinse cijfers (duizend = M, vijftig = L), windstreken één letter (noord = N). Ook scheikundige symbolen, eenheden en landcodes komen voor. Zo'n stukje wordt meestal met andere stukjes samengevoegd. Zie de lijst met afkortingen hieronder.
Gevangenisruimte: honderd plus el (3)
Toon oplossingVerberg oplossing
CEL: Honderd = C (Romeins), plus EL (een oude lengtemaat) geeft CEL.
Hemellichaam: duizend aan (4)
Toon oplossingVerberg oplossing
MAAN: Duizend = M, daarachter AAN: M-AAN, een hemellichaam.
Schrappen
Haal een of meer letters uit de fodder weg.
"Zonder begin" of "onthoofd" = eerste letter weg, "eindeloos" of "staartloos" = laatste letter weg, "hartloos" = middelste letter(s) weg. Soms staat er precies welke letter weg moet ("zonder n").
Lokmiddel: onthoofde kaas (3)
Toon oplossingVerberg oplossing
AAS: KAAS zonder kop (de K) wordt AAS, en aas is lokmiddel voor vissen.
Omkering
Lees de fodder achterstevoren.
Indicatoren als "terug", "achteruit", "omgekeerd" of "retour". Het omgedraaide woord is het antwoord of een stukje ervan.
Bitterheid van lag, teruggedraaid (3)
Toon oplossingVerberg oplossing
GAL: LAG achterstevoren is GAL. Denk aan "gal spuwen": bitterheid.
Samenstelling
Plak losse stukjes achter elkaar.
Elk stukje vind je apart (vaak via een kleine omschrijving) en je zet ze in volgorde. Indicatoren: "met", "en", "bij", "gevolgd door", "na".
Huisdier met rol geeft hijsmiddel (6)
Toon oplossingVerberg oplossing
KATROL: Huisdier = KAT, met ROL erachter: KATROL, een hijsmiddel.
Afkortingen & Romeinse cijfers
Veel woorden staan in cryptogrammen voor één of twee letters. Deze kom je het vaakst tegen.
Romeinse cijfers
- Ieen
- Vvijf
- Xtien
- Lvijftig
- Chonderd
- Dvijfhonderd
- Mduizend
Windstreken
- Nnoord
- Ooost
- Zzuid
- Wwest
Scheikunde
- Hwaterstof
- Ozuurstof
- Ckoolstof
- Nstikstof
- FEijzer
- CUkoper
- AGzilver
- AUgoud
Eenheden
- Mmeter
- Lliter
- Ggram
- KGkilo
- Sseconde
Landen (kenteken)
- NLNederland
- BBelgië
- DDuitsland
- FFrankrijk
- IItalië
- ESpanje
Muzieknoten
- DOnoot
- REnoot
- MInoot
- FAnoot
- SOLnoot
- LAnoot
- SInoot
3. Spiekbriefje: indicatoren
Twijfel je of een woord een indicator is? Zoek het op. Let op: dezelfde woorden worden ook gewoon gebruikt, en sommige (zoals “in”) kunnen meerdere dingen betekenen.
102 indicatoren in 8 categorieën.
Anagram
Letters husselen
- anders
- anders gerangschikt
- bewerkt
- chaotisch
- door elkaar
- dronken
- gebroken
- gek
- gehusseld
- gemengd
- herschikt
- husselen
- in de war
- kapot
- losgeslagen
- mis
- nieuw
- omgegooid
- raar
- rommelig
- slordig
- verbouwd
- verknipt
- vreemd
- verward
- wild
- zot
Verborgen woord
Het antwoord staat letterlijk in de clue
- bevat
- binnen
- deel van
- een greep uit
- in
- ingesloten in
- schuilt in
- stukje van
- te vinden in
- verborgen in
- verstopt in
- zit in
Insluiting
Het ene stuk om het andere heen
- houdt vast
- om
- omarmt
- omringt
- omvat
- opgesloten in
- rond
- rondom
- slikt in
- sluit in
- tussen
- vangt
Omkering
Achterstevoren lezen
- achteruit
- achterstevoren
- gespiegeld
- omgekeerd
- omhoog (bij verticale woorden)
- retour
- terug
- teruggedraaid
- terugblikkend
Schrappen
Letters weglaten
- afgekapt
- eindeloos
- hartloos
- kaal
- kort
- kwijt
- mist
- onthoofd
- ontdaan van
- staartloos
- verliest
- weg
- zonder
- zonder begin
- zonder kop
Eerste/laatste letters
Alleen het begin, eind of midden van woorden
- aanvang
- begin van
- eerste
- einde
- hart van
- kern van
- kop van
- laatste
- slot van
- start
- staart
Samenstelling
Stukjes achter elkaar plakken
- achter
- bij
- en
- gevolgd door
- met
- na
- naast
- plus
- voor
Klinkt als
Een woord dat hetzelfde klinkt
- gezegd
- hoorbaar
- klinkt als
- naar men zegt
- op de radio
- uitgesproken
- zo te horen